У пошуках за любай і адзінай,  

Спазнаўшы круг апошні, мы прыйшлі  

Туды, дзе льдзіны адлівалі сінім,  

У нэтры той нязьведанай зямлі,  

Дзе нават пекла ўлада асяклася,  

Дзе павуціньня д'яблы не плялі  

На душы самых горшых, тых, што гасяць  

У чалавеках праўду і любоў,  

На душы, дзе кублом гадзюк сплялася  

Атрута вераломства. Злосьць зьвяроў  

Узнагарылася бы поруч зь ёю...  

І там пабачыў я бяздонны роў.  

Бязьмежнаю варонкаю густою  

Зрываўся ён ля самых нашых ног  

У нэтры зла. І гэтаю сьцязёю  

Сам Божы Сын – і той прайсьці б ня змог.  

Схіл абрываўся: стромы і сьмярдзючы,  

Схіл зла і сьлёз, адчаю і трывог,  

Пакут і безнадзейнасьці пякучай.  

І нехта там варочаўся на дне,  

Дарэмна поўз на ледзяныя кручы  

І ўніз зрываўся, грузны, як сьвінец.  

Ў бясьсільнай злосьці, ў ярасьці пакутах  

Ён ланцугамі пачынаў зьвінець,  

Стагнаў і выў разьюшана і люта,  

І роў, як львы і гарпіі – адзін, –

Як быццам дэман там крычаў прыкуты  

Пра ганьбу і пакуты ўсіх краін...  

І я пабачыў, што вакол бязодні  

Стаяў натоўп занураных мужчын.  

Я многіх там пабачыў, блізкіх, родных.  

Там быў мой брат з крывёю на губах,  

Мой друг, апечаны агнём паходні.  

Расьпятыя на болю і дратах,  

Яны вакол стаялі і чакалі,  

Маўклівыя, з гадзюкамі ў руках.  

Раз-пораз праз натоўп віхуры гналі  

Двухногіх нейкіх, тоўстых і худых,  

Якія скавыталі і стагналі  

Аб літасьці на розныя лады,  

А ураган, імпэтны і імклівы,  

Іх кідаў на адхон, на край, на льды.  

І вось тады натоўп людзей маўклівы,  

Над прорваю схіліўшыся ніжэй,  

На гэтых, што спаўзалі па абрыву,  

Стаў кідаць срэбных і цякучых зьмей.  

І зьмеі іх кусалі ў вочы, ў карак,  

У кіпці, што чапляліся за глей.  

Яны зрываліся. І там пачвара,  

Ўздымаючыся змрочнай галавой,  

Задыхала атрутнай, мерзлай парай  

І забурчэла з радасьцю нямой.  

І спадарожнік мне сказаў з трывогай:  

«Горш сатаны царыца прорвы той.  

Яе адроддзе пазабыла Бога  

І, д'яблаў горш, пануе на зямлі,  

У вёсках, гарадах і на дарогах.  

О справядлівасьць, душы іх спалі!  

Разьвей іх попел! Пракляні іх семя!  

Да сотага калена спапялі!  

Дай сілу іх ахвярам стаць у стрэмя  

І зрынуць іх сюды, на дно, на дно,  

На схілы прорвы, вострыя, як крэмень!  

Каб дзерла твары ім, як баразной,  

Каб паспыталі многіх простых мукі,  

І каб пачвара зжэрла гэты гной,  

Як зьмеянят сваіх жарэ гадзюка...  

Хай згубіцца ў бяздоньні іхні крык, –  

І зацьвітуць зямлі пакутнай лукі,  

І заплыве правал, як сьвет стары,  

Бо здохне з голаду дракон-пачвара,  

Бо злосьць яго бяз паліва згарыць».  

∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙

Ён скончыў. І прадбачаньнем кашмара  

Я ў яме зьведаў ворага майго...  

Ты, вечная любоў мая і мара,  

Загінула ад подыху яго,  

Пакінуўшы мяне ў бязгучным крыку,  

Пакінуўшы мяне з маёй тугой.  

«Настаўнік, – я спытаў (нясьцерпна-дзікай  

Была здагадка. Я хацеў стагнаць), –  

Хто там крычыць у ярасьці вялікай?»  

І ён сказаў: «Ня бачыш ты?

Вайна!»