Сябар
Зарэгістраваны: 2010/10/18
Апошні візіт: 04.12.2010
не жанаты
|
Тры злодзеі
І цяпер і бывала ёсьць здарэньняў нямала,
Як нямала на сьвеце народу;
Я йшчэ помню, - ці чулі? - як нам правіў дзядуля
Адну дзіўну і сьмешну прыгоду.
- Дзеткі, - так ён гавора, - ў адным мейсцы, за морам,
У Нямеччыне, за часоў даўных,
Дзе край мудры, багаты, і народ панаваты,
Трох зладзеяў было вельмі слаўных.
Вось, адною парою мелі раду з сабою,
Куды кінуцца ім на здабычу?
Адзін кажа: "Да вёскі", другі кажа: "Да Моські",
Старшы кажа: "Да пана я зычу".
А яму кажуць тыя: "Там сабакі ліхія,
І замкі вельмі крэпкі да тога.
Ды жалезны аковы, мур высокі і новы,
І дворні, як на ліха, там многа".
- Э, няма што баяцца, толькі трэба узяцца,
А ўжо добрыя будзем мець гулі!
І, падкраўшыся ракам, сыпнуў зельля сабакам;
Тыя зразу, як відзіш, паснулі.
І, зайшоўшы ад саду, дастаў нейку прыладу
Ды вакно з рамкай выняў бяз мукі,
Сам палез у пакоі, стаў зьбіраць сёе-тое,
Што папала наскора пад рукі.
Ён там доўга стараўся і да скарбца дабраўся,
Што быў туга, як кіем, набіты;
Ў ім ляжала бяз конца і рублёў і чырвонцаў,
На дне пояс із золата літы.
Там яны да астатка, ўсё абчысьціўшы гладка -
Усе чыста куточкі і шпаркі,
Выйшлі, ўсё пазьбіралі ды дзяліціся сталі
Між сабою бяз крыўды, бяз сваркі.
І узялі так класьці на тры роўныя часьці,
Але пояс быў вельмі прыгодзен;
За яго сталі брацца, пачалі тут спрачацца,
А ўступіць то ня хоча ніводзін:
Старшы кажа: "Пажджыце, калатні не рабіце,
Бо дабра з таго пэўна ня будзе;
Як німашака згоды, пойдзем да ваяводы:
Ён нас хіба найлепей рассудзе".
Але ведаць ня шкодзе, што таму ваяводзе,
Дзе згарнулі багацьце нямала,
З чарады быць судзьдзёю над таёй стараною
Акурат пад той час выпадала.
І судзьдзя той такую меў налогу брыдкую:
Любіў вельмі ён казкі; бывала,
Зіму, восень і лета трымаў хлопца на гэта,
І той баяў яму, што папала.
Спаць - здаровы, ці хворы - мусіў ў панскай каморы
У кутку, пры дзьвярах на памосьці:
Пан, як толькі прачнецца, на хлапца адазьвецца,
Каб ён баяў харошага штосьці.
Вотаж злодзей той старшы, пад вакном ціха стаўшы,
Абодвум сказаў пільна паслухаць,
Сам палез да пакою, лёг за хлопца сьпіною;
Таму зельля пад нос даў панюхаць;
А тады на трывогу нагой грукнуў ў падлогу
Ды захроп на ўсю панску каморку.
Пан, як відзіш, прачнуўся, на хлапца навярнуўся:
"Кажы казку, ты шэльма!" - гавора.
Той, зьмяніўшы размову, пачаў казку такову:
"За гарамі, далёка на сьвеце
Было некалісь сталых трох зладзеяў ўдалых,
Двух малодшых, старэйшы быў трэці.
Яны ў ночку туманну, к аднаму прыйшлі пану
(Дазналіся, што грошай меў многа).
Старшы знаў загаворы, дык палез да каморы,
Сну на дворню навёўшы цяжкога.
Ён там лазіў і гнуўся, ажно ў скарбцы спынуўся,
Хоць той вельмі дарэчна быў схован;
Там на самым вяршочку, як і ў нас, мой паночку,
Ляжаў пояс із золата кован.
Злодзей гэны ўсё з дому падаваў быў другому,
А ўжо трэці адносіў йшчэ далей,
І вось гэткім парадкам вельмі спраўна і гладка
Таго пана начыста абкралі.
Па рабоце той сьмелай, як прыйшло да разьдзелу,
Выйшла ў іх калатня немалая:
Разьдзяліўшы ўсё гладка, за паяс выйшла звадка, -
Яго кожын сабе забірае.
Як здаецца, паночку (ды сыпнуў ізь мяшочка),
Каму пояс павінен дастацца?"
А пан ціха і скора ужо сонны гавора:
"Во! Старшому! - няма што пытацца!" -
Як той вылез адтулі, "а што? - кажа - ці чулі,
Што сказаў нам сам пан ваявода?"
Дык на тым асталося, што каму давялося,
І настала ізноў у іх згода.
Як дачуліся недзе ваяводы-суседзі, -
Лезуць ў вочы і роўны, й няроўны:
Людзі, к жартам ахвочы, кпяць, сьмяюцца за вочы,
А найгорай мясцовы духоўны.
Дык таму ваяводзе стала слухаць ўжо годзе:
Ён пусьціў пагалоску такую,
Каб старэйшы той злодзей к яму сьмела прыходзіў,
Бо яму пан усё падаруе.
Неяк раз адвячоркам - серадой ці аўторкам -
Як здаецца, асеньняй парою -
Здаравенны мужчына, ростам са тры аршыны
Паявіўся у панскім пакою.
Пан адразу спужаўся, ды ў таго запытаўся:
- Ты адкуль тут узяўся, як з ямы?
Мо ты пояс мой сплавіў, ды йшчэ казку тут правіў?"
- Гэта я, мой паночку, той самы.
- Вотаж табе, мой братка, выбачаю на гладка,
Можаш нат барыша спадзявацца,
Калі зробіш ты штуку духоўнаму ў навуку,
Каб я мог ды над ім пасьмяяцца? -
- Добра! - гэны гавора, - адсьмяешся і скора,
Абы толькі хапала ахвоты...
І, пазваўшы дружакаў, злавіў дзьве торбы ракаў
Ды забраўся да мудрай работы.
Пайшлі ў поўнач глухую у бажніцу у тую,
Што стаяла на краі ў аддалі.
Усім ракам на плечы наляпілі па сьвечы,
Запаліўшы іх, поўзаць пускалі.
Ды прыбраўшыся самі удвох паслугачамі,
Ўсё сьвятло запаліўшы на кепства,
Старшы ўзьдзеў дзела віду духоўную хляміду,
Пачалі разам правіць малебства.
Стораж калі прачнецца, - сам ня знае, дзе дзецца!
Кінуў вокам праз шчыліну ўсюды,
І са страхам, з трывогай пёр да дому дарогай,
Ледзь прамовіў ён: "дзівы ў нас, цуды!"
Пастар наш працёр вочы: што за ліха па ночы?..
"Звар'яцеў чалавек мо часамі?" -
Той склаў рукі на грудзі: "там анёлы, ня людзі,
"У бажніцы ў нас моляцца самі!"
Дык і ён прыпёр скора, "фатэр унзэр" гавора,
На зямлю сам упаўшы ніц тварам,
І сьлязінку уроне, ажно гэны гамоне
Да яго, што стаяў прад аўтарам:
"Браце, - кажа, - мой мілы, з Боскай моцы і сілы
Табе ведаць сягоньня патрэба
Насамперад вось тое: за жыцьцё за сьвятое
З душой, зь целам ты пойдзеш да неба;
Толькі помні, мой браце, што тваё ўсё багацьце
Для убогіх павінна астацца,
То ж празь месяц ты з дому, не сказаўшы нікому
У дарогу павінен сабрацца" -
І сьвятло пагасіўшы, ды ракоў палавіўшы,
Пайшлі стуль сьмеючыся дадому;
А наш пастар, што мае, усё скора збывае
І ня кажа нічога нікому.
А тут, з ветрам, бы хмарка, праляцеў месяц шпарка,
І пара ўжо зьбірацца ў дарогу;
Ў адну ночку пануру, пад грымоты і буру
Далі знаць у бажніцы трывогу.
А духоўніка ў неба будзіць доўга ня трэба:
Ён лічыў сябе госьцем у дому,
Дык, як бачыш, прыходзе і так сама знаходзе
Тое ўсё, што было месяц тому.
Яму госьць напачатку кажа: "Вотаж, мой братка,
Я ад Бога сягоньня прысланы,
І то ведаць патрэба, каб дастацца да неба,
Трэба лезьці у мех, у скураны".
І духоўнік наш бача, як удвох паслугачы
Падстаўляюць вялізны мех - з пуню!
Ён ня пэвен, што будзе, склаўшы рукі на грудзі,
Сваю бедну галоўку ўжо суне.
Тыя, доўга ня ждаўшы, крэпка мех завязаўшы
Пацягнулі яго ад парога;
Толькі з меха стагнала, як яго падкідала,
Пакуль скончылась ў неба дарога.
Аж шурчэлі каменьня, як цягнулі зь сяленьня
На гару, дзе вісельня стаяла;
Там вяроўкай мех скора падцягнулі угору
І пайшлі, як ні ў чым не бывала.
А назаўтрае з ранку ваявода з нагайкай
І гасьцей напрасіўшы сабраньня,
Ды усей грамадою акурат ў мейсца тое
Ехаці здумаў на паляваньне.
Быццам ў рэчы ня знае, ды у голас пытае:
"А тут што? Йшчэ чаго не бывала!"
І, рубнуўшы палашам, - "я це - кажа - пастрашу!"
Мех упаў, аж зямля застагнала.
А тут служкі прыпалі, ды мяшок разьвязалі, -
Адтуль пастар вылазе паволі...
Ваявода ж пацеху меў вяліку і сьмеху, -
Жартаваў зь бедака ён даволі.
І расказываць годзе, што найлепш выйшаў злодзей.
(Стары баяў) - вось, помніце, дзеці,
Як двух роўных зьбяруцца, ды калі задзяруцца,
Карыстае заўсёды там трэці.
?Стары Ўлас (Уладыслаў Сівы-Сівіцкі) (1865-1939)
Са зборніка "Апавяданьні і легенды вершам розных аўтароў" (Вільня, 1914)
Хацеў я дадаць гэты верш на гэты сайт, але чамусьці не атрымліваецца. Пры спробе дадаць верш увесь час чамусьці зьяўляецца паведамленьне "Памылка".
|
