На прасторах краіны

Бушавала вайна.

I пачуцьцяў руіны –

Зьмізарнела яна...

I краса на пакосе,

Маладосьць не пяе.

Сьветларусыя косы

Парудзелі ў яе.

I зацьмелі, завялі

У вачох васількі.

А такіх на Купальле

Не ўпляталі ў вянкі.

Як зьмяніўся той вобраз!

Твой нахмураны твар

Ухмыльнуўся нядобра.

З вуснаў – горычы вар:

– Выбачай, я ня тая,

Як калісьці была.

Не кажы: «залатая»,

Ня гукай да стала.

Не сядзець мне з табою,

Не глядзець на бяду,

На галечу з журбою.

Ад цябе я пайду.

Так сказала і зьнікла.

Зноў адзін я, адзін...

Чую сэрцам нязвыкла

Жалю дзень нарадзін.

Гэты жаль, гэты смутак

Смыліць грудзі мае.

Ходзіць сябра з пакутай,

Сябра твой не пяе.

Хіба-ж тайка і мілка

Можа прочкі пайсьці?

Ці ня злая памылка

Мулка села ў жыцьці?

Я інакшую марыў!

У вясьнянках сьпяваў

Аб Палескай Тамары –

Чысьціні хараства.

Я блукаў у блакітах

Па Эдэмскіх садох,

I стаяў ля адкрытых,

Сонцам зьлітых дарог.

Як з чароўнага зельля

Упіваўся ад слоў.

Захапленьне па целе

Асалоду нясло...

Дзе Тамара з Палесься,

Дзе ты, мара мая?

Мабыць горка сьмяешся,

Што цябе апяяў?

                     * * *

Што любілі – згубілі,

Чэмер чортавы жнём.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Горад білі, бамбілі,

Разрывалі агнём.

Сотні жыцьцяў палегла

Ў сутарэньнях, мурох.

Курганы бітай цэглы,

Безьліч мёртвых дарог.

Д'ябал злосна-ўзьвярэла

Ўбіў асінавы кол:

Палымнела, гарэла

I трашчэла вакол.

Самалёты кружылі

Угары груганьнём.

Менск дзяўблі.

Менск бамбілі,

Білі, зь лютасьцяй білі

I смалілі агнём...

Дарагая сталіца,

Што зрабілі з табой?

Дзе цішы прытуліцца?

Дзе душы супакой?

Мо далёка ў прадмесьце

Або ў лес уцячы?

У ляшчыну залезьці

Ды сядзець і ўначы?

А і там небясьпека!

На шляху агнявым

Ад таго чалавека

Толькі попел і дым.

Бомбы падалі густа

Ў панадворкі, сады,

Ў Сьвіслач, вуліцы, пусташ,

На руінаў сьляды,

На прысады і плошчы,

На пляцоўні, пляжы,

I ў той кут, дзе нябожчык

Пахаваны ляжыць.

Ашалелыя бомбы

Разбуралі цьвінтар...

Можа там – катакомбы,

Дзе маліўся сьвятар?

Можа хто і ў капліцу

Ратавацца прыбег?

Можа сьвечка цяпліцца

I на споведзі грэх?

Бомбы бухалі ўсюды;

Там, дзе вечны спакой –

Растрывожана блудам:

Мёртвы ўзмахваў рукой.

Выляталі з магілы,

З парахнелай труны

Косьцi, чэрап пагнілы

I шматкі-лахманы.

Прывід выйшаў із склепу!

Чорных дзей абразкі:

I граніту ашчэпы,

I зялеза брускі,

I шыпшыньнік калючы,

I камлыгі зямлі,

Як заклятыя кучы

Каля ямаў ляглі.

На магільныя пліты

Ўпаў падсечаны дуб.

А пад ім лёг пабіты

I крывёю абліты

Адубелы ўжо труп...

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Лепш мы вочы заплюшчым,

Каб ня бачыць бяды –

Наварожанай гушчы

Глуму, дзікай жуды.

                     * * *

Я на вуліцу выйшаў,

Калі сьціх гураган.

Нялюдзкое зацішша...

Менск – трупярня, курган.

Навакола руіны.

Галавешкі і дым.

Вугаль. Бляха. Цагліны.

Друзы ў пыле рудым.

У шалёнай трывозе

Тлеўся золак надзей.

Толькі стогн па дарозе

Вырываўся з грудзей.

I заплакалі вочы

Не сьлязьмі, а тугой.

Аглядаўся і крочыў...

Роспач – ценем за мной.

Пад нагамі хрумцела

Дробна бітае шкло.

Яно рэзала цела,

Болем сэрца пякло.

I хацелася з болю

Закрычаць на ўвесь сьвет.

Захрыпела у горле,

Гора ўбіла штылет.

Я ня мог ані слова,

Ані гуку падаць.

Сам ня свой, напалову

Няжывая пастаць.

Я ішоў праз руіны,

Праз гарачы разлом.

Я прыгадваў мясьціны...

Дзе знаёмы той дом?

Дзе той дом? Гаспадыня?

Дзе тэй песьні вясна?

I, на добрым спаміне,

Той кілішак віна?

Розрух вуліцу зьнішчыў,

Як і радасьць маю.

На пустым папялішчы

Я із жалем стаю.

...Тут гулялі, сядзелі

Аж да познай пары.

Залатыя нядзелі

Сьвяткавалі сябры.

Гаспадар быў вядомы

Весялун-жартаўнік.

Узялі яго з дому

Сьпешна ў войска,

I – зьнік.

Зьнік, як водгалас звонкі...

Можа вернецца зноў.

А ня ўбачыць ні жонкі,

Ні даўнейшых сяброў.

Гаспадыня красуня,

Ен шукацьме цябе!

Цяжка бровы насуне

У маўклівай жальбе.

Ён цябе ня сустрэне...

Болем высеча крыж.

Ты ў глухім сутарэньні

Пад каменьнем ляжыш.

Ані ўсьмешкі тэй мілай,

Ані цёплай рукі...

Перад страшнай магілай

Я складаю радкі.

Тыя вершы – ня песьня,

А малітва душы,

Паніхіда ў злавеснай

Неспакойнай цішы.

Зьняў я шапку і нізка

Пахіліў галаву,

Над загінутай блізкай

Чыстай мрояй плыву.

Можа сэрца уцяміць

Гэты шлях перамог?

Ціха «вечная памяць»

Ледзьве вымавіць мог.

Вее гарай, трухлінай

З-пад каменьня, зямлі,

Каміны на руінах

Чорны смутак зьвілі.

I ў вачох ажно цёмна,

I пануры мой крок.

Сонца паліць нястомна,

Курыць пыл назнарок.

Па дарозе руіны, –

I на сэрцы яны.

Праплылі успаміны

Ля знаёмай сьцяны.

Пад сьпякотаю мляўкай

Грала скрыпка бяз нот:

Каля коміну вяўкаў

Абяздолены кот.

Ён на вогнішча выйшаў

Уцалелы дарма –

Аніводнае мышы,

Анічога няма.

Нават вільгаці кропляй

Не асмагнецца кот.

Сьмерць. I цэгла на попле.

I паблытаны дрот.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Невясёлае лета,

Цяжкі гораду кон.

Мне здаецца, што гэта

Ўжо ня ява, а сон.

Гэта-ж сон летаргічны,

Сон страхоцьцяў, жуды.

Ён гадзіны адлічыць –

Пройдуць дні і гады.

I хваробы, і страты,

Страх і гора ў тым сьне.

Я, каханьнем узьняты,

Прасьпяваю Вясьне.

Прагну ў шчасьці прачнуцца,

Выйсьці ў краскі праз гаць,

На руінах пачуцьцяў

Свой палац будаваць.

Хай-жа куст церамшыны

У мяне зацьвіце,

Птушкі роднай краіны

Хай зьвіняць у кусьце.

I няхай ня сцiхае

Гуркатня галубоў:

Я і ты, залатая, –

Агнявая любоў.

I разыйдуцца хмары...

Сонца ўзбудзіць мяне.

Зноў Палескай Тамары

Сьветлы вобраз мільгне.

I сьпявацьме ўсё тое,

Што на сэрцы ляжыць –

Веснавое, сьвятое

I спадзеўнае – жыць.